Gehoor & research · bezorging

Past het in de vector?

Een gentherapie valt vaak niet op de biologie maar op de maatvoering: de lading past niet in de bezorger. Deze pagina rekent die maat uit voor het binnenoor, laat zien wat de uitwegen kosten, en zet de niet-virale bezorgers ernaast — want sinds oktober 2026 is dat een serieuze tweede kolom.

AAV-budget 4.700 nt MYO6 cDNA 3.858 nt Kleinste haarcelpromotor 956 bp Rest 552 nt

Waarom deze pagina bestaat. In de ontwerpbrief voor MYO6 c.2416+5G>A staat als open vraag nummer vier: enkele of dubbele vector? Die vraag werd steeds doorgeschoven naar «hangt af van hoe compact de promotor kan zijn». Dat is optelwerk, en optelwerk kun je één keer goed doen en daarna laten rekenen.

① De rekensom

Stel een expressiecassette samen en zie of hij in één AAV past — en zo niet, wat er gesplitst overblijft.

Erbij in de cassette
Aangenomen verpakkingscapaciteit
Uitkomst
—
—
—
ITR promotor lading erbij polyA
OnderdeelHerkomstnt
—marge in één vector
—onzekerheid van de som
—ruimte bij dubbele vector

—

Hoe de som loopt. Een AAV-genoom telt van ITR tot ITR. De twee ITR's van 145 nt zijn geen lading maar horen wel in de doos, dus ze gaan er eerst af: er blijft 4.410 nt over voor promotor, lading en polyA. Bij een dubbele vector krijgt elke helft opnieuw zijn eigen ITR's, promotor en polyA, en komt er een split-intein bij dat de twee eiwithelften na afloop aan elkaar zet. Dat kost 414 nt aan overhead — de winst is dus veel minder dan twee keer zoveel.

Twee soorten getallen, en dat verschil telt. De groene labels zijn in dit dossier zelf nagerekend op een primaire bron. De gele zijn richtwaarden uit de gangbare vectorbouw: ze kloppen op de tientallen, niet op de eenheid. Daarom rekent de pagina er een onzekerheid bij op — vijftien procent over de richtwaarden plus 150 nt voor de capaciteit zelf. Valt je marge binnen die band, dan is «het past» geen conclusie maar een gok.

② Vier ijkgevallen

Vier constructies waarvan de uitkomst in het veld al bekend is. Klik erop en kijk of de rekenaar hetzelfde zegt.

GevalWat het veld deed
MYO6 met haarcelpromotor Bestaat niet. De kleinste haarcel-specifieke promotor is de mini-Myo15 van 956 bp, teruggesnoeid uit 1.611 bp juist omdát die niet paste — en ook 956 past er niet naast een gen van 3.858 nt.
MYO6 met een korte algemene promotor Dit is wat de Snell's waltzer-groep deed: volledige Myo6-CDS met CMV en CB6, allebei niet haarcel-specifiek. Precies wat deze som voorspelt.
OTOF, het otoferline-gen Otarmeni, sinds april 2026 goedgekeurd, is een dubbel-AAV1-product — het eerste dubbele AAV dat de FDA toeliet. Bijna 6 kb past nooit in één vector.
Base-editor SpRY-ABE8e Route 2 in het eigen dossier staat genoteerd als een cassette van circa 6,1 kb en «vereist dual-AAV split-intein». De rekenaar komt op dezelfde orde uit.

③ Vijf bezorgers naast elkaar

Tot voor kort was de vraag «welk AAV». Sinds de review van Jang, Gee en Jung (oktober 2026) staat er een tweede kolom naast: niet-viraal.

—

Wat de vijf van elkaar onderscheidt

BezorgerWat erin kanHoe langWat de flessenhals is
Enkele AAV DNA-cassette tot circa 4,4 kb Jaren. Haarcellen delen niet, dus het episoom verdunt niet weg De maat, en daarna de transductie van volwassen buitenste haarcellen
Dubbele AAV Ongeveer het dubbele min 414 nt intein-overhead Idem, mits beide helften in dezelfde cel aankomen Twee vectoren in één cel; het rendement is het product van twee kansen
LNP met mRNA mRNA, geen harde bovengrens in kilobasen Dagen. Het eiwit is weg voordat het schade kan aanrichten Biodistributie in het slakkenhuis, celtype-specificiteit, ontsnappen uit het endosoom, immunogeniciteit
eVLP met ribonucleoproteïne Kant-en-klaar editor-eiwit plus gids-RNA Uren tot dagen — de kortste blootstelling van alle vijf Hoeveel lading er in een deeltje gaat, en of het op schaal te maken is
Kaal ASO Eén kort oligonucleotide, geen verpakking nodig Maanden. Daarna opnieuw doseren Het verspreidt zich niet gelijkmatig door het hele slakkenhuis, en het moet levenslang herhaald

De winst van transient afleveren is een veiligheidswinst, geen efficiëntiewinst. Een editor die jarenlang in de cel blijft rondhangen, blijft ook jarenlang op de verkeerde plek knippen. LNP en eVLP leveren hem af en zijn daarna weg. Dat is de reden dat dit veld erheen beweegt, en niet omdat niet-viraal beter zou binnenkomen — daar is het juist nog niet.

④ Passen is nog geen aankomen

De rekensom hierboven zegt alleen dat de lading in de doos gaat. Of de doos de cel in komt, is een tweede vraag — en daar verschillen de capsiden enorm.

Bij een volwassen muis van vier weken, toegediend via het ronde venster mét fenestratie van het booggangkanaal, ziet de transductie er zo uit:

CapsideBinnenste haarcellenBuitenste haarcellen
AAV296,7%83,9%
Anc80L65circa 99%27 tot 66%
AAV865 tot 98%minder dan 5%, plus 12 dB verslechtering
AAV965 tot 98%minder dan 5%
AAV15 tot 13%minder dan 5%

Drie dingen die daaruit volgen en die niet in elkaars verlengde liggen.

Wat hier niet staat. Geen enkele capside is ooit getest in een verouderd of al beschadigd slakkenhuis. De primatendata komt uit dieren van één tot bijna vier jaar, dus juveniel. En de nieuwste capside die wél in de volwassen cochlea is geselecteerd, AAV-WM04, is expliciet selectief voor binnenste haarcellen en lost de buitenste dus niet op.

⑤ Aankomen is nog geen werken

Eén getal uit augustus 2026 ontkoppelt bezorging van werkzaamheid, en het is het belangrijkste getal op deze pagina.

88,7%transductie-efficiëntie
0 dBgehoorherstel
geenherstel van de stereocilia

In het Snell's waltzer-muismodel is voor het eerst een werkende Myo6-kopie via AAV toegediend: volledige coderende sequentie, CMV en CB6 als promotor, toediening op dag 0 via de achterste booggang of de utriculus. Het virus kwam aan bij bijna negen van de tien cellen. Er was geen gehoorherstel, geen evenwichtsherstel en geen morfologisch herstel. De auteurs schrijven dat prenatale interventie nodig kan zijn.

Dat resultaat zegt iets anders dan «AAV werkt niet». Het zegt: de faalmodus zat niet in de vector. De maatvoering klopte, de bezorging klopte, en het hielp niet — omdat in dat model de haarcellen al vóór de geboorte kapotgaan en er niets meer te redden viel. Een model met een later beginnend verlies is volgens diezelfde auteurs juist wél toegankelijk voor gentherapie.

De volgorde waarin deze pagina leest, is dus ook de volgorde waarin een ontwerp kan sneuvelen. Eerst de maat, dan de capside, dan de biologie. Elk van de drie kan het einde zijn, en alleen de eerste is met een rekenmachine op te lossen. Wie alleen de eerste oplost, heeft een cassette die past en verder niets.

⑥ De vergunning hangt aan de verpakking, niet aan de ingreep

Een vierde as, die los staat van alles hierboven en die de dragerkeuze ongemerkt stuurt.

Of er een vergunning voor genetisch gemodificeerde organismen nodig is, wordt bepaald door de drager. Een kaal chemisch oligonucleotide is geen organisme. Een virale vector wel, ongeacht wat hij vervoert. Dat maakt een base-editor in een lipidedeeltje juridisch lichter dan een gewone genaanvulling in een AAV, terwijl de ingreep in de cel ingrijpender is.

ModaliteitVergunning I&WCCMOStaatscourant en inspraak
Kaal ASOneejanee
AAV, enkel of dubbeljajaja
Base editing via LNP met mRNAin beginsel neejanee

Lees de onderste rij als een redenering, niet als een besluit. Dat een lipidedeeltje met mRNA geen ggo is, volgt uit de definitie en is niet uit een Nederlands besluit gelezen. Voor eVLP's is zelfs die redenering nog niet gemaakt: een deeltje dat is gebouwd uit virale eiwitten maar geen viraal genoom meedraagt, valt niet vanzelf aan één kant van de streep. Wie hierop een planning bouwt, moet het eerst laten bevestigen.

De volledige routekaart met loketten en beslistermijnen staat op Wie moet er akkoord?

Wat deze pagina niet is

Geen ontwerp dat een lab kan bouwen, en geen medisch advies. De componentlengtes zijn deels richtwaarden; een echt construct wordt op de nucleotide ontworpen, met codonoptimalisatie, Kozak-sequenties en restrictieplaatsen die hier allemaal buiten beeld blijven. Wat het wél is: de optelsom die bepaalt of een gesprek over één of twee vectoren gaat, en het inzicht dat die keuze bij MYO6 niet vrij is maar volgt uit 552 nucleotiden restruimte.

Bronnen