Verdachte bijlage

Doet deze PDF iets?

Een onbekende afzender stuurt een PDF en je vertrouwt hem niet. Openen om te kijken is precies wat de afzender wil. Deze pagina leest het bestand uit zonder het weer te geven, en vertelt wat erin zit.

Een virusscanner kan zo'n nep-PDF «schoon» noemen, en heeft daar dan gelijk in. Er zit geen virus in. Het bestand is een verpakking: één plaatje dat op een gedeeld document lijkt, met een knop erop die naar een nagemaakte inlogpagina leidt. Het gevaar zit niet in het openen maar in de klik, en in wat je daarna intypt.

Een PDF kan op drie manieren kwaad. Aan alle drie is te zien hoe het bestand gebouwd is, en die bouw is uit te lezen zonder één pixel te tekenen.

1Hij doet zelf iets.Code die draait bij het openen, een programma dat start, een ander bestand dat meereist. Zeldzaam, en altijd zichtbaar in de bouw.
2Hij stuurt je weg.Een link naar een pagina die om je wachtwoord vraagt. Het bestand zelf is onschuldig; de pagina aan de overkant niet.
3Hij laat je iets invullen.Een formulier in de PDF dat verstuurt wat je typt, naar een adres dat de afzender kiest.

Leg het bestand erop

Kies de bijlage. Ook als hij niet op .pdf eindigt, of als je twijfelt of het wel een PDF is: dat is juist iets wat deze toets nakijkt.

Of probeer een voorbeeld

Het bestand verlaat je toestel niet. De pagina leest de bytes in je browser, tekent niets en voert niets uit wat erin staat. De voorbeelden worden hier ter plekke gemaakt; hun links wijzen naar domeinen die niet kunnen bestaan.

Nog geen bestand. Kies er een, of klik op een voorbeeld.

Waarom de bouw meer zegt dan de inhoud

Een PDF is een stapel genummerde objecten: pagina's, lettertypen, afbeeldingen, en acties die iets doen als je ergens op klikt of het bestand opent. Elk object heeft een naam met een schuine streep ervoor. Voor een aanvaller is dat onhandig, want de onderdelen waar het om draait hebben vaste namen die hij niet kan weglaten. Code heet /JavaScript of /JS, een programma starten heet /Launch, een link heet /URI. Didier Stevens bouwde op dat idee zijn bekende hulpmiddel pdfid, dat alleen die namen telt. Deze toets doet hetzelfde en gaat een stap verder op drie plekken waar zo'n telling blind is.

Het oordeel volgt een vaste volgorde. Eerst of het bestand wel een PDF is. Dan of het zelf iets kan uitvoeren, want dat weegt het zwaarst. Dan het lokpatroon: een link op een pagina zonder tekst, of een link die je eigen mailadres meedraagt. Pas daarna de zwakkere tekens.

De mail eromheen

Het bestand is de helft van het verhaal. Vink aan wat klopt; het oordeel verschuift mee.

En als je al geklikt hebt?

Wat je nu doet hangt af van hoe ver je kwam.

Melden. Stuur de verdachte mail als bijlage door naar valse-email@fraudehelpdesk.nl. De Fraudehelpdesk vraagt om de originele mail als bijlage omdat daarin de technische kenmerken bewaard blijven; lukt dat niet, bijvoorbeeld op een telefoon, stuur hem dan gewoon door. Dit adres is voor mails met links of bijlagen. Wie namens een organisatie mailt, meldt het ook aan wie de mailbox beheert.

Het ijkgeval

De eerste voorbeeldknop is een nabouw van een echte mail. Half september 2026 kwam op het algemene info-adres van een kleine organisatie een Engelstalige «Booking Inquiry» binnen. De ontvanger vertrouwde de bijlage niet, stuurde de mail door met de vraag of het klopte, en had daarmee de goede reflex.

De afzender wisselt.De eerste mail kwam van het adres van een Japanse kabelprovider, vermoedelijk een overgenomen account. Het vervolg kwam van een ander adres, op de naam van de persoon die om een boeking vroeg. Een bedrijfsnaam kwam er op navraag niet.
De PDF opent pas na toestemming.De ontvanger zag de PDF-lezer vragen of het bestand verbinding mocht maken met een onbekend domein. Dat is het moment waarop het bestand zijn inhoud niet toont maar je ergens anders heen stuurt.
Uitgelezen zonder te openen.Eén pagina, één afbeelding in JPEG 2000, één link naar een subdomein van een onbekend domein met het info-adres als parameter erin. Geen code, geen actie bij het openen, geen ingebed bestand. Gemaakt met iLovePDF op 10 september.
De afbeelding.Los uitgepakt en bekeken: een wazige financiële tabel met een Outlook-logo, de tekst «Document Shared Securely» en een knop «View Document». Klassieke hengelarij naar het wachtwoord van dat info-adres.

Wat de toets hier niet kon zien: het logo en de knoptekst zitten in de afbeelding, en een afbeelding lezen vraagt beeldherkenning. Het oordeel komt uit de bouw. Eén plaatje zonder tekst, één link, en het adres van de ontvanger in die link. De inlogpagina aan de overkant staat dan al klaar met dat adres ingevuld, zodat alleen het wachtwoord nog ontbreekt.

Waar deze toets blind voor is

Ook voor wie een site of mailbox beheert Moet deze update nu? Een melding over een WordPress-kwetsbaarheid gewogen tegen je eigen site.

Bronnen