Een onbekende afzender stuurt een PDF en je vertrouwt hem niet. Openen om te kijken is precies wat de afzender wil. Deze pagina leest het bestand uit zonder het weer te geven, en vertelt wat erin zit.
Een virusscanner kan zo'n nep-PDF «schoon» noemen, en heeft daar dan gelijk in. Er zit geen virus in. Het bestand is een verpakking: één plaatje dat op een gedeeld document lijkt, met een knop erop die naar een nagemaakte inlogpagina leidt. Het gevaar zit niet in het openen maar in de klik, en in wat je daarna intypt.
Een PDF kan op drie manieren kwaad. Aan alle drie is te zien hoe het bestand gebouwd is, en die bouw is uit te lezen zonder één pixel te tekenen.
1Hij doet zelf iets.Code die draait bij het openen, een programma dat start, een ander bestand dat meereist. Zeldzaam, en altijd zichtbaar in de bouw.
2Hij stuurt je weg.Een link naar een pagina die om je wachtwoord vraagt. Het bestand zelf is onschuldig; de pagina aan de overkant niet.
3Hij laat je iets invullen.Een formulier in de PDF dat verstuurt wat je typt, naar een adres dat de afzender kiest.
Leg het bestand erop
Kies de bijlage. Ook als hij niet op .pdf eindigt, of als je twijfelt of het wel een PDF is: dat is juist iets wat deze toets nakijkt.
Of probeer een voorbeeld
Het bestand verlaat je toestel niet. De pagina leest de bytes in je browser, tekent niets en voert niets uit wat erin staat. De voorbeelden worden hier ter plekke gemaakt; hun links wijzen naar domeinen die niet kunnen bestaan.
Nog geen bestand. Kies er een, of klik op een voorbeeld.
Waarom de bouw meer zegt dan de inhoud
Een PDF is een stapel genummerde objecten: pagina's, lettertypen, afbeeldingen, en acties die iets doen als je ergens op klikt of het bestand opent. Elk object heeft een naam met een schuine streep ervoor. Voor een aanvaller is dat onhandig, want de onderdelen waar het om draait hebben vaste namen die hij niet kan weglaten. Code heet /JavaScript of /JS, een programma starten heet /Launch, een link heet /URI. Didier Stevens bouwde op dat idee zijn bekende hulpmiddel pdfid, dat alleen die namen telt. Deze toets doet hetzelfde en gaat een stap verder op drie plekken waar zo'n telling blind is.
Samengeperste objectstromen. Sinds PDF 1.5 mogen objecten in een gecomprimeerde stroom zitten (/ObjStm). Een telling over het ruwe bestand ziet daar niets van. Deze toets pakt die stromen uit en telt opnieuw.
Versluierde namen. Een naam mag letters als hexcode schrijven, zodat /J#61vaScript voor de lezer gewoon /JavaScript betekent. Gewone programma's doen dat nooit bij deze namen. De toets zet ze terug en telt de versluiering zelf als teken.
De pagina zonder tekst. Een document van een echt bedrijf komt uit een tekstverwerker of een boekhoudpakket en bevat dus tekst. Een lokker is vaak één afbeelding over de hele pagina, zodat een mailfilter dat op woorden let niets vindt. De toets kijkt of de pagina's tekst tonen of alleen een plaatje.
Het oordeel volgt een vaste volgorde. Eerst of het bestand wel een PDF is. Dan of het zelf iets kan uitvoeren, want dat weegt het zwaarst. Dan het lokpatroon: een link op een pagina zonder tekst, of een link die je eigen mailadres meedraagt. Pas daarna de zwakkere tekens.
De mail eromheen
Het bestand is de helft van het verhaal. Vink aan wat klopt; het oordeel verschuift mee.
En als je al geklikt hebt?
Wat je nu doet hangt af van hoe ver je kwam.
Melden. Stuur de verdachte mail als bijlage door naar valse-email@fraudehelpdesk.nl. De Fraudehelpdesk vraagt om de originele mail als bijlage omdat daarin de technische kenmerken bewaard blijven; lukt dat niet, bijvoorbeeld op een telefoon, stuur hem dan gewoon door. Dit adres is voor mails met links of bijlagen. Wie namens een organisatie mailt, meldt het ook aan wie de mailbox beheert.
Het ijkgeval
De eerste voorbeeldknop is een nabouw van een echte mail. Half september 2026 kwam op het algemene info-adres van een kleine organisatie een Engelstalige «Booking Inquiry» binnen. De ontvanger vertrouwde de bijlage niet, stuurde de mail door met de vraag of het klopte, en had daarmee de goede reflex.
De afzender wisselt.De eerste mail kwam van het adres van een Japanse kabelprovider, vermoedelijk een overgenomen account. Het vervolg kwam van een ander adres, op de naam van de persoon die om een boeking vroeg. Een bedrijfsnaam kwam er op navraag niet.
De PDF opent pas na toestemming.De ontvanger zag de PDF-lezer vragen of het bestand verbinding mocht maken met een onbekend domein. Dat is het moment waarop het bestand zijn inhoud niet toont maar je ergens anders heen stuurt.
Uitgelezen zonder te openen.Eén pagina, één afbeelding in JPEG 2000, één link naar een subdomein van een onbekend domein met het info-adres als parameter erin. Geen code, geen actie bij het openen, geen ingebed bestand. Gemaakt met iLovePDF op 10 september.
De afbeelding.Los uitgepakt en bekeken: een wazige financiële tabel met een Outlook-logo, de tekst «Document Shared Securely» en een knop «View Document». Klassieke hengelarij naar het wachtwoord van dat info-adres.
Wat de toets hier niet kon zien: het logo en de knoptekst zitten in de afbeelding, en een afbeelding lezen vraagt beeldherkenning. Het oordeel komt uit de bouw. Eén plaatje zonder tekst, één link, en het adres van de ontvanger in die link. De inlogpagina aan de overkant staat dan al klaar met dat adres ingevuld, zodat alleen het wachtwoord nog ontbreekt.
Waar deze toets blind voor is
Lekken in de lezer zelf. Een bewust verminkt lettertype of plaatje kan een PDF-lezer laten vastlopen of erger, zonder één actie of link. De toets ziet de bouw, niet of een onderdeel kapot is gemaakt. Houd je lezer en je besturingssysteem bij; daar worden zulke lekken gedicht.
Wat er aan de overkant van de link staat. De toets volgt geen enkele link. Hij laat zien waarheen, niet wat daar staat, en een nieuwe lokpagina staat vaak maar een paar dagen online.
QR-codes en tekst in een afbeelding. Een PDF zonder link maar met een QR-code stuurt je net zo goed weg, via je telefoon, buiten het mailfilter om. Staat er in de voorvertoning een QR-code met «scan om te bekijken», behandel die als een link.
Versleutelde bestanden. Is de PDF versleuteld, dan zijn tekst en stromen voor deze toets dicht. De namen van de onderdelen blijven leesbaar, de links meestal niet.
Een schone PDF kan een valse factuur zijn. De gevaarlijkste nep-PDF in zakelijke post doet niets: het is een echte factuur met een ander rekeningnummer. Twijfel je, bel dan de leverancier op een nummer dat je al had, niet op een nummer uit de mail.
Het is een lezer, geen volledige PDF-verwerker. Ongewone compressie (LZW) of een beschadigd bestand kan onderdelen verbergen. Dat meldt de toets als «niet te lezen» in plaats van het te verzwijgen.
ISO 32000-2:2020, Document management — Portable document format — Part 2: PDF 2.0: objecten, objectstromen, namen met #-codes, acties (JavaScript, Launch, URI, SubmitForm, GoToR, GoToE).
Didier Stevens, PDF Tools: pdfid en pdf-parser: de lijst van namen die in een verdachte PDF tellen, en de versluiering met #-codes.